HISTORIA Stroje brackie Opracował br. Wieczorek

Opracował br. Jarosław Wieczorek

W 1824 roku powstało Łódzkie Bractwo Kurkowe. Jak każda organizacja wyróżniając się w społeczności posiadała swoje własne stroje/ubiory. Wg posiadanych materiałów żródłowych w owym czasie był to najczęściej surdut w ciemnym kolorze, posiadający lampasy przy spodniach i kapeluszem na głowie. Strój taki z małymi modyfikacjami przetrwał do początków 20-tego wieku. Do surdutu przypięte były odznaczenie brackie a przepięta wstęga z odznaczeniem oznaczała tytuł królewski

W 1939 roku Bractwa Kurkowe w Polsce przerwało działalność, reaktywując się już w wolnej demokratycznej Polsce Łódzkie Bractwo Kurkowe po reaktywacji w 1994 roku wzorem Krakowskiego Bractwa Kurkowego przyjęło formę stroju kontuszową i mundurową ,co zostało ujęte w statucie bracki, paragraf 46 załącznik nr. 7

„Łódzkie Towarzystwo Strzeleckie Bractwo Kurkowe jest bractwem kontuszowym. Szlachta polska charakteryzowała się indywidualności.-) i niepowtarzalnością strojów. Te zasadę pragnie kontynuować Łódzkie Towarzystwo Strzeleckie Bractwo Kurkowe pozostawiając dowolność w kroju kontusza i jego kolorystyce, utrzymuje jednak zasadę, że kontusz jest strojem obowiązkowym i paradnym, noszonym w dniach uroczystych dla Bractwa. Do stroju noszone są insygnia władzy i emblematy Bractwa o zatwierdzonych wzorach. ” Bractwo kurkowe krakowskie za zasługi w obronie murów miejskich dekretem królewskim z XVI wieku otrzymało zezwolenie na noszenie stroju szlacheckiego. Tak więc kontynuując najdawniejsze tradycje brackie jesteśmy bractwem kontuszowym. A Strój kontuszowy Łódzkiego Bractwa kurkowego jest odwzorowaniem strojów szlacheckich między wiekiem XVI a XVIII i jest zakładany na wszystkie ważne dla bractwa, miasta i państwa uroczystości

ŻUPAN

Podstawą tego stroju jest żupan. Żupan to staropolska męska szata noszona w XVI wieku jako szata wierzchnia, a od połowy XVII wieku pod kontuszem jako element polskiego stroju narodowego. W czasach Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy traktowany był jako strój reprezentacyjny, noszony samodzielnie bądź widoczny spod szuby, delii czy ferezji. W pierwszej połowie XVII wieku pojawiło się uzupełnienie dla żupana w postaci kontusza. O reprezentacyjności i bogactwie żupana decydowała głównie tkanina. Przez szlachtę polską był noszony od XVI do połowy XIX wieku. Żupan wraz z kontuszem był szlacheckim ubiorem narodowym, wykonany z kosztownego materiału. Była to długa suknia z rękawami. Zapinany był na rząd drobnych guzików, haftek, szeroki w ramionach, natomiast rękawy miał wąskie. Posiadał stojący kołnierz z tyłu lekko podwyższony lub tej samej wysokości, z przodu rozchylony i spinany ozdobną broszą kontuszową. Żupany też były różne. Bogata szlachta nosiła aksamitne, jedwabne, brokatowe żupany z pozłacanymi haftkami, i guzikami. Do żupana polscy a więc i łódzcy bracia kurkowi przypinają zdobyte za zasługi w ruchu brackim odznaczenia. Na szyję i żupan nakładane są też bogato zdobione łańcuchy brackie. Są to; złoty łańcuch Starszego Bractwa noszony wyłącznie przez sprawującego władzę w naszym bractwie a od paru dekad jest nim Br. Gen. Ignacy Ścibiorek. Starszy bractwa posiada również berło/buławę i mosiężny dzwon którym zawsze rozpoczyna ważne uroczystosci i zebrania brackie. Drugi łańcuch wykonany ze srebra to łańcuch Królewski. Jest on łancuchem przechodnimi jest przekazywany co roku nowemu Królowi który swój tytuł wystrzelał w corocznym majowym Strzelaniu Królewskim. Nowy król ma obowiązek dołączyć do łańcucha swoje własne srebrne grawerowane ogniwo. Król także na czas swego królowania otrzymuje od Króla poprzegnika buławę i karabelę królewską. Członkowie Rady starszych nakładają na żupan łańcuchy ozdobne ze złota plakietką nazwy połnionej w bractwie funkcji

KONTUSZ

Na żupan nakładany jest kontusz. Kontusz to część stroju polskiej szlachty z XVII i XVIII wieku. To szata wierzchnia, rodzaj płaszcza z charakterystycznymi rozciętymi od pachy do łokci, czyli wylotami. Rękawy luźno zwisały, mogły być odrzucone do tyłu. Kontusz był przepasany ozdobnym pasem kontuszowym. Wykonany z drogich tkanin kontrastującym kolorystycznie z żupanem.

PAS KONTUSZOWY

Pas kontuszowy noszony był głównie w XVII i XVIII wieku przez polską szlachtę, wykonany był z jedwabiu lub innej bogatej tkaniny. Były bogato zdobione, wplatano w nie złote i srebrne nici. Najczęściej zwany dawniej pasem słuckim ( od miasta Słuck gdzie je najpiękniej wykonywano). Na pasach widniały polskie motywy narodowe, ludowe a obecnie i brackie. Bardzo dba się aby pas był zawsze w należytym pięknym stanie i nigdy nie był pognieciony. Ozdobna strona pasa jest noszona na zewnątrz, na kórą bracia kurkowi naszywają symbole brackie.

Pas Kartezjuszowy jako element bardzo ozdobny nakładany jest także bezpośrednio na żupan gdy warunki pogodowe na to pozwałają, lub gdy na żupan zakładana jest bezpośrednio delia

RAPCIE I SZELKI do karabeli

Często pod pas zawieszane sa rapcie do karabeli. Rapcie to zwykle dwa paski z kolorowych sznurów a najczęściej ze skóry służące do zawieszania przy pasie karabeli. Rapcie nadmiernie obciążając pas główny, mocowane są więc pod pasem kontuszowym. Karabela zapinana jest także na specjalnych szelkach/ pasach skórzanych ze szlachetnej skróty najczęściej lakierowanej do której jest od przodu na eksponowanym miejscu przypięta mosiężna grawerowana plakietka – imiennik z herbem Łodzkiego Bractwa Kurkowego i imieniem jej posiadacza.

KARABELA.

Karabela to lekka, ozdobna szabla bogato zdobiona szlachty polskiej. Karabela – zwana również polską karabelą bojową (typ II w klasyfikacji Wojciecha Zabłockiego). Szabla z anatomiczną rękojeścią w formie głowy ptaka i otwartym jelcu. Konstrukcja rękojeści umożliwiała zarówno pewny chwyt jak i wykonywanie cięć łukowych z nadgarstka (młyńce), podczas których szabla obracała się na poduszce dłoni. Charakterystyczna dla terenów Polski, kojarzona z sarmatyzmem. W użyciu od XVII do XVIII wieku.

SZARAWARY

Pod żupanem na nogach noszone są spodnie zwane szarawary. Szarawary inaczej hajdawery to szerokie, długie, bufiaste spodnie noszone w Polsce przez mężczyzn od XVI do XVIII wieku. Były wygodne podczas jazdy konnej i dlatego używano je także podczas walki.

BUTY

Na nogi zakładane są wysokie buty z cholewami wykonane ze szlachetnej skóry najczęsciej w kolorze czerwonym, czasami żółtej. W Łódzkim bractwie kurkowym wykonuje je nasz brat kurkowy Dariusz Lewandowski którego firma obuwnicza istnieje od 1945 roku.

DELIA

W czasie chłodu na żupan nakładana jest delia. Delia to gruba, obszerna peleryna, którą noszono w okresie chłodów, choć nie tylko. Peleryna ta ma futrzany kołnierz i podszyta jest futrem lub bogato zdobioną tkaniną. Rękawy ma rozcięte i najczęsciej zapinane z tyłu lub opuszczone w razie większego chłodu. Delia są również bez rękawów . Delia o  d przodu obszyta jest piękną ornamentyką, frędzlami i bardzo zdobnymi guzikami Przy noszeniu delii  pas kontuszowy nakładany jest na żupan w tym rapcie i szelki do karabeli, a sama karabela noszona jest pod delią z wystającą na zewnątrz rękojeścią.

CZAPKA męska -KOŁPAK

Uszyta z aksamitu w kolorze delii i odszyta o bokach szlachetnym drogim futrem. Z przodu posiada rozcięcie i spięta ozdobną broszą kontuszową oraz przypiętymi ptasimi szlachetnymi piórami sokoła, czapli lub bażanta Kontusz, delia i żupan są w kontrastowych kolorach, chętnie czerwone, błękitne lub zielone.

MUNDUR

Odrębna cześcią stroju brackiego są mundury brackie, Obecnie jest forma garniturowa w kolorze zielonym której fason marynarki jest z połączenia munduru : myśliwskiego, wojskowego i leśniczego. Na głowę do munduru nakładany jest kapelusz ciemno zielony. Mundur zakładany jest przez braci oficjalne wizyty przedstawicieli Bractwa, spotkania robocze w bractwie jak i na zewnątrz. Strój mundurowy – ma określony wzorzec, jednakowy dla wszystkich braci i składa się wg. załącznika nr 7 do statutu ŁTSBK z :

” 1. Kapelusza koloru zielonego, wzorowany na kapeluszu wojsk australijskich. Ozdobiony zapinką z lewej strony i zaciągany pod szyją trokami na wsuwkę.

2. Swetera typu wojskowego koloru khaki z umieszczonym na lewej kieszeni znakiem Bractwa lub kurta mundurowa – myśliwska koloru khaki.

3. Spodnie wojskowe w kolorze khaki.

4. Półbutów brązowych według wzoru i stosownych skarpet.

5. Koszuli wojskowej koloru khaki lub białej z krawatem (do kurtki myśliwskiej)

6. Krawatu wojskowego w kolorze khaki.

7. Płaszcza zielonego (wzór myśliwski)

Braci rzeczywistych obowiązuje noszenie strojów organizacyjnych w następujących okolicznościach:

a) kontusz – święta państwowe (jeżeli Bractwo w nich uczestniczy), uroczystości brackie o szczególnym znaczeniu (zjazdy, wizyty w innych bractwach itp.);

b) mundur – oficjalne wizyty przedstawicieli Bractwa;

c) sweter bracia, spodnie wojskowe, koszula khaki – lokalne imprezy strzeleckie, robocze posiedzenia Rady Starszych;

d) nie dopuszcza się strojów cywilnych na uroczystościach i spotkaniach brackich;

e) na mundurze brackim zaleca się noszenie wyłącznie odznaczeń brackich i ich starszeństwo określa regulamin Orderu Złotego Kura;

f) ewentualne wątpliwości rozstrzyga Starszy Bractwa. „

W roku 2023 bractwo nasze Łódżkie Bractwo Kurkowe, idąc z duchem czsu rozszeżyło przynależność członkowską o płeć piękną.

Wzornictwo historyczne jest dla Pań w tym zakresie przebogate i wybór konkretnego ( a i nie taniego ) stroju jest bardzo trudny.

W naszej łódzkiej brackiej tradycji jest jednak tak że podczas wielki uroczystości i na corocznych Balach Królewskich białogłowy i małżonki

braci kurkowych uczestniczą w dopasowanych do kontuszu małżonków strojch z epoki nadając tym jeszcze bardziej uroczysty akcent dostojeństwa, tradycji i patriotyzmu.

I piękne jest to że rywalizując ze sobą w tym zakresie czynią nasze bale i uroczystości bardzo barwnymi

opracował br. Jarosław Wieczorek